An Khê có gì chơi: Tây Sơn Thượng Đạo, Hố Trời, chùa Quan Âm và cách đi từ Pleiku

An Khê nằm giữa đèo An Khê và đèo Mang Yang, nên nhiều người chỉ biết nó qua những khúc cua trên quốc lộ 19. Thực ra dừng lại ở đây bạn có một nhóm điểm khá gọn: di tích lịch sử cấp quốc gia đặc biệt, ghềnh thác trong rừng, một ngôi chùa trên đồi và những di chỉ đá cũ có tuổi hơn 80 vạn năm. Riêng đoạn đèo thì bạn nên kiểm tra trước khi cầm lái; còn muốn thêm chỗ chơi khác, mục đi chơi quanh Pleiku có đủ.

Tóm tắt các điểm đáng ghé ở An Khê

Địa bàn thị trấn An Khê cũ nay là một phần các phường An Bình, An Phú, An Khê và Tây Sơn của tỉnh Gia Lai, vì vậy bài báo cũ hay gọi “thị xã An Khê” còn bản đồ và biển chỉ đường mới có thể ghi tên phường. Bảng dưới gom các điểm có nguồn, để bạn chọn trước khi đọc kỹ từng mục.

Hố Trời cần đi bộ xuống thác nên đáng dành thời gian riêng; còn bảo tàng và chùa Quan Âm hợp với người muốn một điểm dừng gọn.

Quần thể di tích Tây Sơn Thượng Đạo và bảo tàng

Quần thể di tích Tây Sơn Thượng Đạo là di tích quốc gia đặc biệt, và là di tích duy nhất gắn liền với Phong trào nông dân Tây Sơn ở khu vực Tây Nguyên. An Khê - Tây Sơn Thượng Đạo được xem là cái nôi của cuộc khởi nghĩa nông dân Tây Sơn, nên nếu bạn muốn hiểu vì sao vùng đất này có tên trong sử Việt thì đây là chỗ nên đến đầu tiên.

Về quy mô, khu vực bảo vệ I và II của quần thể được khoanh vùng khoảng 46,55 ha, còn phạm vi quy hoạch bảo tồn gồm phường An Khê và các xã Cửu An, Ya Hội, Kông Bơ La, Kông Chro của tỉnh Gia Lai. Con số này cho bạn hình dung: đây là một khu rộng chứ không chỉ một ngôi nhà tưởng niệm, nên bạn đi với tâm thế dạo trong khuôn viên và xem bảo tàng, đừng chờ một điểm tham quan chỉ vài phút.

Trong bảo tàng Tây Sơn Thượng Đạo hiện lưu giữ hơn 4.000 hiện vật, trong đó có hàng nghìn công cụ đá niên đại khoảng 800.000 năm. Vì vậy chúng tôi khuyên bạn xem bảo tàng trước, rồi mới ra khuôn viên: hiện vật đá cũ giúp bạn hiểu các mục về Rộc Tưng - Gò Đá phía dưới, còn phần Tây Sơn cho bạn bối cảnh để đi tiếp. Hồ sơ quy hoạch đặt mục tiêu đưa nơi này thành một trong những trung tâm văn hóa, tín ngưỡng của tỉnh Gia Lai và cũng nhắc đến các di tích khảo cổ sơ kỳ đá cũ An Khê.

Giờ mở cửa và giá vé thì bạn hỏi đơn vị quản lý di tích trước khi đi.

Hố Trời: cụm ghềnh thác ở vành đai đông bắc

Hố Trời là một cụm gồm 14 ghềnh thác, nằm giữa hai hẻm núi dài 1,5 đến 2 km ở vành đai đông bắc An Khê. Thác số 2 cao gần 70 mét, nên đây là chỗ hợp với bạn thích đi bộ xuống nước hơn là đứng ngắm từ đường.

Đường vào bắt đầu từ thôn An Thạch, xã Xuân An cũ (tên trước đợt sắp xếp đơn vị hành chính). Từ đó bạn đi bộ xuống chân thác khoảng 15 đến 20 phút, nên bạn đi giày đế bám và để tay rảnh. Bạn nên mang theo thực phẩm, nước uống, và đi theo đoàn hoặc có người địa phương dẫn đường. Chúng tôi khuyên bạn làm đúng như vậy, nhất là khi đến lần đầu: có người dẫn thì bạn đỡ lạc hướng và biết đoạn nào nên dừng.

Hố Trời còn gắn với truyền thuyết nghĩa quân Tây Sơn. Tương truyền, cách đây gần 300 năm ba anh em nhà Tây Sơn từng cho quân men theo Hố Trời để lên Thượng đạo tụ binh. Vì thế, bạn xếp Hố Trời cùng ngày với khu di tích sẽ thấy hai nơi bổ sung cho nhau: một bên là bảo tàng và khuôn viên, một bên là con đường rừng mà truyền thuyết nhắc tới.

Tên xã Xuân An là tên trước khi sắp xếp, nên khi hỏi đường hoặc tìm trên bản đồ, bạn nói thêm “thôn An Thạch” và “Hố Trời” để người địa phương biết ngay chỗ bạn muốn đến.

Chùa Quan Âm trên đỉnh đồi cửa ngõ Tây Nguyên

Chùa Quan Âm tọa lạc trên một ngọn đồi, ngay cửa ngõ từ đồng bằng lên Tây Nguyên. Qua đèo An Khê bạn đã thấy thấp thoáng ngôi chùa trên đồi, nên đây là điểm dừng hợp với người đang chạy quốc lộ 19 mà chưa muốn rẽ vào những chặng dài.

Điểm nhấn là tượng Quán Thế Âm trên đỉnh đồi, cao 22 mét và có màu xanh ngọc bích. Chùa còn giữ một câu chuyện cũ: theo lời trụ trì, tượng Quan Âm cao 1,6 mét được thỉnh từ Tây Nguyên xuống đồng bằng vào năm 1957. Sau đó chùa gần 50 năm không có trụ trì, cho đến khi Đại đức Thích Quang Dũng được Giáo hội Phật giáo bổ nhiệm năm 2005. Hiểu chuyện này, bạn sẽ thấy ngôi chùa như một nơi vừa được chăm lại hơn là một điểm chụp ảnh.

Là nơi thờ tự, bạn ăn mặc kín đáo và nói khẽ trong khuôn viên.

Di chỉ đồ đá cũ Rộc Tưng và Gò Đá

Di chỉ đồ đá cũ An Khê được phát hiện năm 2014, và các di chỉ sơ kỳ Đá Cũ ở Rộc Tưng - Gò Đá có niên đại hơn 80 vạn đến 1 triệu năm trước. Đây là điểm khiến An Khê khác nhiều thị xã khác trên quốc lộ 19: bạn đang đứng trong vùng có dấu vết người cổ cách chúng ta cả triệu năm.

Các di chỉ nằm rải khắp thung lũng trong bán kính hơn 3 km quanh lòng hồ công trình thủy điện. Khảo sát và khai quật ở Gò Đá phát hiện hơn 20 địa điểm đá cũ. Rộc Tưng 4 được xem là nơi chế tác đồ đá của một cộng đồng cư trú xưa, và bộ rìu tay ở đây được công nhận là Bảo vật Quốc gia. Ngày 29/12/2022, quyết định công nhận Di tích quốc gia đặc biệt đối với di tích khảo cổ Rộc Tưng - Gò Đá được ký.

Vì các di chỉ phân tán và là di tích khảo cổ, bạn không nên mong đợi một công trình lớn để đứng ngắm. Cách xem dễ nhất là vào bảo tàng Tây Sơn Thượng Đạo, nơi trưng bày hàng nghìn công cụ đá có niên đại khoảng 800.000 năm. Bạn muốn ra thực địa thì hỏi người địa phương hoặc bảo tàng trước khi đi.

Rừng nhiệt đới ẩm Kon Hà Nừng: cao nguyên rừng thường xanh

Cao nguyên Kon Hà Nừng rộng 416.810,16 ha và là hệ sinh thái rừng thường xanh tiêu biểu của Tây Nguyên. Vùng lõi rộng 57.589,28 ha. Đó là số liệu trong hồ sơ năm 2019.

Điều bạn cần nhớ là Kon Hà Nừng rất rộng, nên không phải một “điểm” bạn ghé nửa tiếng như chùa hay bảo tàng. Nếu bạn muốn đi rừng gần Pleiku hơn, bài về Vườn quốc gia Kon Ka Kinh là lựa chọn dễ lên lịch hơn.

Từ Pleiku đến An Khê: đường đi và đèo An Khê

An Khê nằm trên quốc lộ 19, cách Pleiku 90 km và cách Quy Nhơn 79 km. Như vậy bạn đi từ Pleiku được trong một ngày và về lại phố, và cũng có thể ghé khi chạy tuyến Pleiku - Quy Nhơn. Nếu bạn chưa có phương tiện, mục xe khách Pleiku và bài Pleiku đi Quy Nhơn giúp chọn cách đi trước khi bạn lên kế hoạch dừng ở An Khê.

Điều cần cân nhắc là đoạn đèo. Đèo An Khê là đèo dài và nguy hiểm nhất trên tuyến quốc lộ 19 Quy Nhơn - Pleiku. Sở Xây dựng Gia Lai cảnh báo đoạn quốc lộ 19 qua đèo An Khê có rất nhiều vị trí nguy cơ sụt trượt (thông tin năm 2025), và đoạn Km62 - Km67 qua đèo có một số vị trí sụt trượt sau mưa lớn cuối tháng 10/2025. Những thông tin này đã có ngày, nên bạn không coi đó là tình trạng hôm nay: xem lại tin giao thông và hỏi nhà xe hoặc người địa phương ngay trước hôm đi.

Chúng tôi khuyên bạn lái chậm, tránh đi đèo lúc trời mưa lớn hoặc ngay sau mưa, và đừng để cuối chiều mới vượt đèo. Nếu bạn xếp An Khê vào chuyến Pleiku nhiều ngày, bài lịch trình Pleiku cho bạn khung ngày để đặt cho hợp.

Mùa nào nên đi An Khê

An Khê có hai mùa: mùa mưa từ tháng 6 đến tháng 11 và mùa khô từ tháng 12 đến tháng 5 năm sau. Báo địa phương xếp mùa đẹp nhất của du lịch Gia Lai từ tháng 10 đến hết tháng 4 năm sau, và nói điểm hấp dẫn nhất vào mùa khô ở Tây Nguyên là sự đa dạng trải nghiệm, từ lễ hội đến thiên nhiên. Hai mốc chồng lên nhau ở khoảng tháng 12 đến tháng 4, nên đó là quãng bạn dễ chọn nhất nếu muốn vừa ít mưa vừa đúng mùa.

Về lễ hội, An Khê có hệ thống lễ hội phong phú mang nét riêng của vùng Tây Sơn Thượng đạo. Một dịp bạn nên nhớ là lễ cúng Quý Xuân vào mùng 10 tháng 2 âm lịch. Muốn đi đúng dịp này thì bạn hỏi người địa phương về chương trình năm đó trước khi đi.

Còn nếu lịch của bạn rơi vào mùa mưa, hãy ưu tiên bảo tàng và chùa, còn Hố Trời và đoạn đèo xem thời tiết ngay trước ngày đi rồi mới quyết.